ملا صدرا نيز دراين‌باره مىگويد : وحاصل تحقيق اين است كه مفهوم سمع وبصر غير از مفهوم علم است واين دو ، دو نحوهء خاصّ از علم هستند وزايد بر مطلق علم . « 1 » * حيات حق تعالى : در فصل هشتم از كتاب اثبات الواجب ، پس از تعريف حيات حيواني ومغايرت آن با قوه وحس وحركت ، گفتار خواجة طوسي را در باب حيات حق تعالى نقل كرده ، در تأييد آن مىگويد : آيهء فَسُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ ( أنبياء ، 22 ) مؤيد همين حقيقت است . بيان خواجة طوسي چنين است : عقلا حق را به طرف اشرف از دو طرف نقيض توصيف مىكنند وچون خداوند را به علم وقدرت توصيف كردند وچنين ديدند كه موجود فاقد حيات محال است به علم وقدرت توصيف شود ، حق تعالى را به حيات نيز توصيف كردند ، خصوصا ازآن‌جهت كه حيات اشرف از موت است . واين در حالي است كه ملا صدرا مستند خواجة را براي اثبات حيات در نهايت ضعف قلمداد كرده ومىگويد در همهء موارد اثبات آنچه از دو طرف نقيض اشرف است براي حق تعالى جايز نمىباشد . وى معتقد است حيات مانند علم وقدرت از كمالات موجود بما هو موجود است ووابسته به مادّه ولواحق آن نمىباشد وهر كمالى كه براي موجود بما هو موجود ثابت است ، براي حق تعالى كه اتمّ الوجود است ، ثابت مىباشد . « 2 » * كلام حق تعالى : وى حروف را هيئتهايى مىداند كه بر صوت عارض مىشود وصوت را تموّج وحركت هوا تعريف مىكند . بر اين أساس چون كلام مركّب از حروف است ، پس كلام قائم به هوا خواهد بود نه متكلّم . ولذا مىگويد : متكلّم تنها حروف وكلمات وتركيب آن را به وضع مخصوصى متعيّن مىسازد . اين تميّز وتعيّن حروف وكلمات همچنان كه به‌واسطه مخارج دهان است به كتابت نيز مىباشد . . . به همين دليل در هر دو مورد گفته مىشود قال فلان كذا . تكلّم خداوند قرآن را ، نوشتن آن در لوح محفوظ است وصحيح است كه قرآن را قول حق وكلام أو بدانيم . واگر كسى بگويد اين نوشته بر لوح محفوظ قديم يا حادث است ؟ مىگوئيم قديم است وتعدّد قدما لازم نمىآيد زيرا بازگشت آن به علم حق است به تعيّن حروف وكلمات وتركيب بعضي با بعض ديگر ، بدان‌گونه كه در عالم وجود تحقق دارد . وسرانجام در فصل دوازدهم از كتاب اثبات الواجب ، ديگر صفات خداوند را متذكر شده ، هريك را تبيين مىكند ؛ صفاتى همچون حكمت ، جود ، عنايت ، لطف ، هدايت ،

--> ( 1 ) . الاسفار الأربعة ، 6 / 423 . ( 2 ) . همان . 417 - 419 .